Trump không dự ASEAN, châu Á lo ngại các cam kết của Mỹ
Tác giả : Minh Anh Nguồn: RFI Ngày đăng: 2019-10-31


Tổng thống Mỹ Donald Trump đang quay lưng lại với Đông Nam Á ?REUTERS/Leah Millis
Vài ngày trước khi diễn ra thượng đỉnh ASEAN lần thứ 35, tổng thống Mỹ, ngày 29/10/2019, trong một thông cáo, cho biết không đến dự các cuộc họp thượng đỉnh tại Bangkok, Thái Lan và cử cố vấn an ninh quốc gia Robert O’Brien cùng bộ trưởng Thương Mại Wilbur Ross, thay mặt ông.
Giới chuyên gia cảnh báo quyết định này của chủ nhân Nhà Trắng có nguy cơ làm suy giảm ảnh hưởng của Mỹ trong khu vực. Bất chấp các tuyên bố hùng hồn về chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương, được xem như là « khu vực có tính chất quyết định cho tương lai nước Mỹ », chính quyền Donald Trump liên tục giảm sự hiện diện của Mỹ tại các cuộc gặp cấp cao như Thượng đỉnh Đông Á (EAS) và ASEAN.
Năm 2018, tuy không dự thượng đỉnh ASEAN, nhưng phó tổng thống Mỹ, Mike Pence đã đại diện Hoa Kỳ đến dự các cuộc họp cấp cao ASEAN và Đông Á ở Singapore. Còn lần này, Mỹ chỉ cử hai quan chức cấp thấp – thấp nhất từ trước tới nay – đến dự các thượng đỉnh của ASEAN.
Một số nhà phân tích Thái Lan, được tờ Japan Times trích dẫn, nhận định, sự việc cho thấy ưu tiên của chính quyền Donald Trump là an ninh và thương mại. Quả thật, tổng thống Mỹ có ý định tham dự thượng đỉnh APEC chủ yếu tập trung vào kinh tế tại Chilê, nhưng rủi thay, tổng thống Sebastian Pinera vừa thông báo không thể tổ chức sự kiện này do cuộc khủng hoảng xã hội.
Thế nhưng, quan điểm trên của một số nhà phân tích Thái Lan không được nhiều chuyên gia tán đồng. Họ ghi nhận một cảm giác bất an từ nhiều nước châu Á. Theo các chuyên gia này, sự vắng mặt của tổng thống Mỹ trong cuộc họp ASEAN lần này, và việc gởi một phái đoàn cấp thấp hơn so với cả Trung Quốc và Nhật Bản là một dấu hiệu về việc Washington không hào hứng dấn thân vào khu vực, trong lúc Bắc Kinh gia tăng ảnh hưởng và đầu tư của Trung Quốc trong khu vực tăng vọt đáng kể.
Trên trang mạng New24, ông Amy Searight, cựu quan chức quốc phòng cao cấp dưới thời tổng thống Obama, hiện là cố vấn chính cho CSIS (Center for Strategic and International Studies - Trung Tâm Nghiên Cứu Chiến Lược và Quốc Tế) lưu ý rằng thượng đỉnh Đông Á đã trở thành diễn đàn đối thoại chiến lược hàng đầu cho khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Sự kiện này thu hút sự tham gia của nhiều cường quốc khu vực như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc, cũng như là 10 nước thành viên khối ASEAN.
Ông Piti Srisangnam, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu về ASEAN, trường đại học Chulalongkorn, nhận định : « Việc Donald Trump gởi một nhân vật không thể đưa ra bất kỳ một quyết định nào tại một kỳ thượng đỉnh chứng tỏ Hoa Kỳ không còn xem ASEAN là quan trọng nữa ». Vậy chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương tự do và mở rộng của Hoa Kỳ có thực sự nghiêm túc hay không ? Nước Mỹ của Donald Trump có còn đáng tin cậy như là một đối tác chiến lược trong khu vực nữa hay không ? Đây chắc chắn là những câu hỏi mà nhiều nước Đông Nam Á đang đặt ra nhất là sau khi chứng kiến những gì Hoa Kỳ đối xử với đồng minh Kurdistan tại Syria.
---------
Biển Đông dự kiến sẽ được thảo luận tại Thượng đỉnh ASEAN 35
Nguồn: BBC Ngày đăng: 2019-10-31


Tổng thống Philippines cùng Thủ tướng Singapore, Thái Lan và Việt Nam tại Lễ khai mạc Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 34 tại Thái Lan.
Việc Hoa Kỳ chỉ cử Bộ trưởng Thương mại tham dự Thượng đỉnh Đông Á sẽ diễn ra tại Bangkok, Thái Lan tuần này sẽ khiến các quốc gia đối tác châu Á thất vọng.
Các nước này đang rất lo lắng trước sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực.
Reuters dẫn một tuyên bố của Nhà Trắng loan tin rằng, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump dự kiến sẽ tham dự diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tổ chức tại Chile giữa tháng 11 tới.
Với Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á và Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - ASEAN thường niên sẽ diễn ra tại Bangkok, Thái Lan, cùng với Thượng đỉnh ASEAN, từ ngày 2-4/11, quan chức cấp cao nhất của chính quyền Hoa Kỳ tham dự sẽ là Bộ trưởng Thương mại Wilbur Ross.
Ông Ross cũng dự kiến sẽ dẫn đầu phái đoàn Hoa Kỳ tham dự Diễn đàn doanh nghiệp Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, diễn ra bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á.
Thông báo của Nhà Trắng cũng cho biết rằng, Tổng thống Trump đã chỉ định cố vấn an ninh quốc gia Robert O'Brien làm đặc phái viên của ông tại các hội nghị thượng đỉnh.
David Stilwell, trợ lý‎ Ngoại trưởng về Đông Á và Thái Bình Dương cũng sẽ đến Bangkok, nhưng phái đoàn Hoa Kỳ sẽ ở cấp cao hơn các quốc gia khác trong khu vực gồm Nhật Bản, Ấn Độ và Trung Quốc.
Báo cáo chiến lược của Lầu Năm Góc năm nay tuyên bố rằng, Ấn Độ - Thái Bình Dương là khu vực ưu tiên với nước Mỹ trong tương lai, và chính quyền Trump cũng đã dần tăng cường sự hiện diện của Hoa Kỳ tại các hội nghị thượng đỉnh Đông Á và Đông Nam Á.
Tuy Tổng thống Trump đã tham dự Hội nghị thượng đỉnh Hoa Kỳ - Đông Nam Á, diễn ra vào năm 2017, tại Manila, Philippines, nhưng ông chưa bao giờ tham dự một cuộc họp Thượng đỉnh Đông Á nào cả. Năm ngoái, Phó Tổng thống Mike Pence là đại diện cho Hoa Kỳ tại các cuộc họp này ở Singapore.
Ngược lại, người tiền nhiệm của ông Trump, Tổng thống Barack Obama lại tham dự tất cả các cuộc họp thượng đỉnh Hoa Kỳ - ASEAN và Thượng đỉnh Đông Á kể từ năm 2011, chỉ trừ một lần vào năm 2013, ông phải hủy bỏ kế hoạch tham dự do chính phủ Hoa Kỳ đóng cửa.
Một vấn đề thực sự
Các nhà ngoại giao châu Á nói rằng, việc thiếu đại diện cấp cao nhất của Hoa Kỳ tại Bangkok sẽ gây thất vọng giữa khi khu vực này ngày càng lo ngại trước ảnh hưởng của Trung Quốc.
Tổng thống Trump có kế hoạch tham dự cuộc họp của APEC ở Chile, vốn chủ yếu tập trung vào các vấn đề kinh tế. Ông Trump từng nói rằng, tại đây, ông hy vọng sẽ ký kết phần đầu thỏa thuận với Trung Quốc, nhằm tiến tới chấm dứt cuộc chiến mậu dịch kéo dài và gây nhiều tổn hại.
Tuy nhiên, các nhà ngoại giao và các nhà phân tích nói rằng, việc ông Trump vắng mặt ở Bangkok sẽ đặt dấu hỏi về cam kết của Hoa Kỳ đối với khu vực này, nhất là sau khi Hoa Kỳ rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương vào năm 2017, ngay sau khi ông Trump nhậm chức.


Hội nghị bộ trưởng ngoại giao các nước ASEAN và Mỹ , diễn ra vào tháng 8/2019 tại Bangkok, Thái Lan.
Matthew Goodman, cố vấn cao cấp về kinh tế châu Á tại Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) ở thủ đô Washington, nói với hãng tin Reuters rằng, kế hoạch của Hoa Kỳ tại Bangkok là "một vấn đề thực sự."
"Như Woody Allen đã nói, 80 hoặc 85% cuộc sống thể hiện qua những gì ở bên ngoài. Và điều đó càng đúng với khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương. Nếu xuất hiện, bất cứ điều gì bạn nói hay làm, bạn đều sẽ nhận được sự khen ngợi. Còn nếu không, đó quả là một vấn đề thực sự."
Amy Searight, từng là quan chức quốc phòng cấp cao dưới thời Tổng thống Obama và hiện là cố vấn cấp cao của CSIS, cho biết, Thượng đỉnh Đông Á đã trở thành diễn đàn đối thoại chiến lược hàng đầu cho khu vực châu Á - Thái Bình Dương, thu hút các nhà lãnh đạo từ Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc, cũng như của 10 quốc gia Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á.
Bà nói, với Reuters rằng, việc không có nhà lãnh đạo cấp cao nào của Hoa Kỳ tham dự một hội nghị thượng đỉnh gồm 17 nhà lãnh đạo khác đến từ Ấn Độ - Thái Bình Dương sẽ là tin rất nổi bật.
"Tôi nghĩ, thông tin đó khiến người ta phải đặt câu hỏi... chính quyền này nghiêm túc đến mức nào trong chiến lược Ấn Độ - Thái Bình Dương Mở và Tự do. Nó cũng khiến người ta đặt câu hỏi về độ tin cậy của Hoa Kỳ, với tư cách là đối tác chiến lược của khu vực này," bà nói.
Thúc đẩy RCEP
Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á và các hội nghị thượng đỉnh khác diễn ra sau Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 35, từ ngày 2-4/11. Tuy nhiên, các hội nghị của các quan chức ngoại giao đã diễn ra từ ngày 31/10.
Dự kiến có 3.000 quan chức và nhà báo đến từ 10 nước Đông Nam Á và các quốc gia trong đó có Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Úc, New Zealand, Ấn Độ tham gia các hội nghị lần này.
Các nhà lãnh đạo dự kiến sẽ thảo luận về các vấn đề như: hợp tác, xây dựng ổn định theo hướng bền vững, quản lý biên giới, an ninh mạng, tội phạm xuyên quốc gia, thảm họa, phát triển bền vững, thúc đẩy kinh tế, cách mạng công nghiệp lần thứ 4, chuẩn bị cho thế hệ mới, chuyển đổi số, sử dụng công nghệ và đổi mới-sáng tạo kỹ thuật số và thúc đẩy giáo dục và chăm sóc đối với tất cả các nhóm dân cư.
Thủ tướng Việt Nam, ông Nguyễn Xuân Phúc sẽ tham dự hội nghị này.
Tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN này, dự kiến diễn ra lễ trao vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2020 cho Việt Nam.
Còn theo AFP, tại Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN kỳ này, các nhà lãnh đạo Đông Nam Á cũng sẽ nỗ lực thúc đẩy việc ký kết hiệp định RCEP, để hình thành một khu vực tự do thương mại bao gồm 10 nước ASEAN và 6 nước khác Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand.
Hiệp định RCEP được khởi xướng vào tháng 11/2012, với mục đích thiết lập một nền tảng hợp tác kinh tế sâu sắc hơn giữa các nước nói trên, tập trung vào thương mại hàng hoá, dịch vụ và đầu tư.
Nếu được ký kết, hiệp định này dự kiến sẽ tạo ra một khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới với khoảng 3,5 tỷ dân và chiếm 30% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) toàn cầu.
Con số này lớn hơn khá nhiều so với Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) với phiên bản mới là Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) sau khi Mỹ rút khỏi vào tháng 1/2017.
Các nhà đàm phán của RCEP hiện đã sẵn sàng tuyên bố kết thúc các cuộc đàm phán tại Hội nghị Thượng đỉnh lần này, với việc hoàn tất đàm phán khoảng 80% thỏa thuận thương mại.
Biển Đông sẽ được thảo luận
Tờ The Economic Times ngày 27.10 đưa tin Thái Lan và ASEAN có thể sẽ đề cập đến vấn đề Biển Đông trong tuyên bố chung dự kiến được đưa ra sau Hội nghị thượng đỉnh ASEAN lần thứ 35 và Hội nghị thượng đỉnh Đông Á lần thứ 14.
Còn Businessmirror của Philippines dẫn lời Trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao nước này, bà Junever Mahilum-West, cho biết là Tổng thống Rodrigo Duterte dự kiến thúc đẩy việc hoàn tất Bộ quy tắc ứng xử ở biển Đông (COC) khi ông dự Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN và các hội nghị liên quan.
"Tôi không muốn nói trước những gì Tổng thống sẽ phát biểu. Nhưng xem xét các điều kiện và tình hình thực tế, cả trên đất liển lẫn trên biển như ở Biển Đông, tôi nghĩ Tổng thống sẽ phải phát biểu điều gì đó về chuyện này," bà nói.


Các đại biểu tham dự Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Đông Á bên lề Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần thứ 52, tại Bangkok tháng 8/ 2019.
Bà Mahilum-West cũng cho biết là vấn đề về COC sẽ được thảo luận trong cả ba trụ cột hợp tác của ASEAN gồm an ninh chính trị, kinh tế và văn hóa xã hội.
"Như vậy, vấn đề đó sẽ được thảo luận. Sau đó, tôi nghĩ, chúng ta có thể hy vọng rằng, các quốc gia sẽ đưa ra quan điểm của mình. Tuy nhiên, với các thảo luận chuyên sâu, chúng ta không mong đợi điều đó sẽ xảy ra trong hội nghị này, cũng như các hội nghị sau đó," bà cho biết.
Trong khi đó, cựu Bộ trưởng Ngoại giao Philipines Albert del Rosario cho rằng, Philippines nên cảnh giác tối đa để bảo đảm rằng, COC không được Bắc Kinh sử dụng nhằm phá hoại chiến thắng pháp lý của vụ Philippines kiện Trung Quốc ở Biển Đông ra Tòa Trọng tài Thường trực ở The Hague.
Tuy nhiên, ông cũng cho rằng, Trung Quốc sẽ tiếp tục gây hấn nếu không bị COC ràng buộc.
Ông del Rosario cũng cho rằng Philippines nên tham khảo ý kiến Việt Nam, chia sẻ quan điểm và đánh giá với nhau về COC có thể có một kế hoạch hành động thống nhất có lợi cho cả hai nước.
-----------