Taliban nói rằng họ sẽ không cho phép người Afghanistan rời khỏi đất nước, từ chối gia hạn cuộc sơ tán
Tác giả : Nick Paton Walsh Nguồn: CNN Ngày đăng: 2021-08-25


Những người sơ tán tại sân bay Kabul xếp thành hàng dài để lên máy bay đưa họ ra khỏi Afghanistan.- © CNN 
Taliban cho biết hôm thứ Ba rằng họ "không cho phép người Afghanistan sơ tán nữa" và cảnh báo rằng Mỹ phải tuân theo thời hạn vào tuần tới để rút quân, khi hoạt động sơ tán rầm rộ của phương Tây tại sân bay Kabul đang được tiến hành.
Thông báo được đưa ra khi Tổng thống Mỹ Joe Biden nói rõ rằng ông muốn giữ đúng thời hạn rút quân khỏi Afghanistan vào ngày 31/8 - miễn là Taliban không làm gián đoạn các hoạt động sơ tán đang diễn ra hoặc việc tiếp cận sân bay của những người ra đi. Các đồng minh hàng đầu của Mỹ đã kêu gọi gia hạn để đưa được nhiều người ra đi hơn.


Phi hành đoàn của Không quân Hoa Kỳ chuẩn bị đưa hàng người sơ tán lên máy bay vận tải C-17 Globemaster III tại sân bay quốc tế Hamid Karzai ở Kabul vào ngày 21 tháng 8. - © Taylor Crul / US Air Force / Getty Images
Phát ngôn viên của Taliban, Zabiullah Mujahid, nói trong một cuộc họp báo hôm thứ Ba rằng mặc dù công dân nước ngoài có thể tiếp tục đến sân bay, nhưng đám đông khổng lồ người Afghanistan đã tập trung ở đó trong những ngày gần đây nên trở về nhà và họ sẽ không phải đối mặt với sự trả đũa từ nhà cầm quyền mới của đất nước.
"Con đường dẫn đến sân bay bị chặn. Người Afghanistan không thể dùng đường đó để đến sân bay, nhưng những công dân nước ngoài vẫn được phép đi đường đó để đến sân bay", Mujahid nói.
"Chúng tôi không cho phép di tản người Afghanistan nữa và chúng tôi cũng không hài lòng với điều đó", ông nói thêm.
"Các bác sĩ và học giả của Afghanistan" không nên rời khỏi đất nước này, họ nên làm việc trong các lĩnh vực chuyên môn của riêng họ", Mujahid nói thêm. "Họ không nên đến các nước khác, đến các nước phương Tây đó."
Khi được hỏi về tuyên bố của Taliban, Thư ký báo chí Nhà Trắng Jen Psaki nói rằng điều đó hẳn sẽ không tác động đến những người Afghanistan được Mỹ ưu tiên cho rời khỏi đất nước. "Không. Đó không phải là cách bạn nên đọc và hiểu nó [lời tuyên bố của Taliban]," Psaki nói.
"Kỳ vọng của chúng tôi, mà chúng tôi cũng đã gửi tới Taliban, là họ [người Afghan] sẽ có thể đến sân bay", bà nói thêm.
Nhiều người trong số những người chạy trốn khỏi đất nước kể từ khi Taliban nắm quyền là những người có học, đặc biệt là phụ nữ. Lần cuối cùng trước đây khi Taliban cầm quyền, phụ nữ bị cấm đi làm và bị cấm đến các trường học và đại học.
Mujahid cũng cam đoan rằng các đại sứ quán và cơ quan viện trợ nước ngoài sẽ vẫn mở.
Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn còn nghi ngờ về những cam kết như vậy của Taliban trong khi có các báo cáo về vi phạm nhân quyền của họ và lo ngại rằng tình hình sẽ xấu đi nữa khi phần lớn cộng đồng quốc tế rời khỏi đất nước.
Các nhà lãnh đạo G7 đã gặp nhau hôm thứ Ba tại diễn đàn quốc tế lần đầu tiên được quốc tế hậu thuẫn hơn một tuần trước, kể từ khi Taliban lật đổ chính phủ Afghanistan .
Họ đã kêu gọi Taliban đảm bảo lối thoát an toàn cho tất cả những người muốn rời khỏi Afghanistan sau ngày 31/8, Thủ tướng Anh Boris Johnson cho biết hôm thứ Ba, mô tả đây là "điều kiện số một" của G7 đối với Taliban.
"Điều kiện số một mà chúng tôi đang đặt ra với tư cách là G7 là họ phải đảm bảo đi đúng đường lối đã dịnh - đến hết ngày 31 tháng 8 và hơn thế nữa - giữ lối đi an toàn cho những ai muốn ra khỏi nước", Johnson nói sau cuộc họp ảo của G7 các nhà lãnh đạo.
Biden bám dính vào thời hạn do mình đặt ra.
Biden đã yêu cầu đưa ra các kế hoạch dự phòng trong trường hợp thời hạn rút quân của Hoa Kỳ bị thất bại - mặc dù hiện tại các hoạt động đang diễn ra đúng tiến độ. Ông nói trong một cuộc họp báo hôm thứ Ba rằng muốn duy trì lịch trình thì sẽ cần đến sự hợp tác của Taliban.
"Chúng tôi có thể hoàn thành càng sớm càng tốt. Mỗi ngày kéo dài của các hoạt động rút quân đều mang lại thêm rủi ro cho quân đội của chúng tôi, nhưng việc hoàn thành vào ngày 31 tháng 8 phụ thuộc vào việc Taliban tiếp tục hợp tác và cho phép người di tản tiếp cận sân bay, những người mà chúng tôi đang vận chuyển ra ngoài, và không làm gián đoạn hoạt động của chúng tôi ", Tổng thống Mỹ nói.
"Ngoài ra, tôi đã yêu cầu Lầu Năm Góc và Bộ Ngoại giao đưa ra các kế hoạch dự phòng để điều chỉnh thời biểu nếu điều đó trở nên cần thiết", ông nói thêm.
Bộ trưởng Ngoại giao Pháp Jean-Yves Le Drian cho biết hôm thứ Hai rằng thời gian bổ sung ngoài thời hạn 31 tháng 8 là cần thiết để sơ tán.
Một phát ngôn viên của điên Elysée cho biết thêm vào hôm thứ Ba rằng thời gian của hoạt động sơ tán quân sự của Pháp phụ thuộc hoàn toàn vào thời điểm Hoa Kỳ quyết định rút binh sĩ của họ ra khỏi sân bay Kabul.
"Chúng tôi đang ở trong tay của Hoa Kỳ", người phát ngôn nói trong một cuộc họp báo. "Những gì chúng tôi đang nói với người Mỹ đương nhiên là cho chúng tôi thời gian tối đa để tiếp tục các hoạt động."
Tại cuộc họp giao ban tại Nhà Trắng hôm thứ Ba, bà Jen Psaki nói rằng nếu ngày 31 tháng 8 là ngày Mỹ rút khỏi Afghanistan, các cuộc sơ tán sẽ cần phải kết thúc sớm hơn nữa để có thời gian rút quân và máy móc.
Quyết định này sẽ vấp phải sự thất vọng của các đồng minh, những người lo ngại sẽ không có đủ thời gian để đưa công dân của họ, cùng với những người Afghanistan đã hỗ trợ trong nỗ lực chiến tranh, rời khỏi đất nước vào cuối tháng.
Bất chấp sức ép đối với Biden, NATO cũng sẽ rút chân khỏi Afghanistan khi Mỹ rút quân, theo một nhà ngoại giao quen thuộc với vấn đề này.
Nhà ngoại giao cho biết những người trên mặt đất ở Kabul bất mãn trước quyết định của Biden về việc khư khư giữ đúng thời hạn, nói rằng có "sự khác biệt rõ ràng giữa thực tế và chính trị." Họ ước tính rằng hàng chục nghìn người sẽ bị bỏ lại vì thời hạn 31 tháng 8.
CNN đã liên hệ với NATO để bình luận.
Các cố vấn quân sự đã nói với Nhà Trắng rằng quyết định về thời hạn phải được đưa ra vào thứ Ba để có đủ thời gian rút 5.800 quân hiện có trên mặt đất, cũng như trang thiết bị và vũ khí của họ.
Theo một quan chức Nhà Trắng, Mỹ đã sơ tán kỷ lục 12.700 người khỏi sân bay Kabul từ sáng thứ Hai đến thứ Ba, và 8.900 người khác đã được sơ tán bằng 57 chuyến bay của liên quân. Hiện Mỹ đã sơ tán khoảng 58.700 người khỏi Afghanistan kể từ ngày 14/8.
Trong khi đó, có tin rằng Giám đốc CIA William J. Burns đã gặp mặt trực tiếp với một thủ lĩnh hàng đầu của Taliban ở Kabul vào thứ Hai, trong điều mà một quan chức Hoa Kỳ mô tả là "một cuộc trao đổi quan điểm về những gì cần phải xảy ra" vào ngày 31 tháng Tám.
Chính quyền Biden đã thường xuyên liên lạc với các quan chức Taliban trong suốt quá trình sơ tán, cả trên bộ ở Afghanistan và ở Doha, Qatar.
Nhưng cuộc gặp bí mật, lần đầu tiên được báo cáo hôm thứ Ba bởi The Washington Post, giữa Burns và người đồng sáng lập Taliban và phó thủ lĩnh Abdul Ghani Baradar đã trở thành cuộc trao đổi quan điểm trực tiếp cấp cao nhất kể từ khi nhóm chiến binh nắm quyền kiểm soát thủ đô, một quan chức Mỹ cho CNN biết.
Trong khi đó, các quan chức Liên minh châu Âu cho biết hôm thứ Ba rằng mối quan hệ của khối với các chính quyền mới của Afghanistan sẽ phải tuân theo "các điều kiện nghiêm ngặt" liên quan đến "các hành động và thái độ" của chế độ mới.
"Còn quá sớm để quyết định loại quan hệ nào sẽ phát triển với các chính quyền mới của Afghanistan", Chủ tịch Hội đồng châu Âu Charles Michel nói sau cuộc gặp với các nhà lãnh đạo G7.
Mỹ đã sơ tán một số người kỷ lục khỏi sân bay
Số người sơ tán trong và xung quanh sân bay Kabul đã tăng lên khoảng 20.000 người vào cuối tuần. Nhưng tốc độ của các chuyến bay đã tăng mạnh trong những ngày gần đây và tính đến chiều thứ Ba đã có 4.671 người đang chờ các chuyến bay, Trung tá Brett Lea nói với CNN.
Nguồn tin cho biết, phần lớn những người vẫn đang cố gắng thoát khỏi Kabul là người Afghanistan, đồng thời cho biết thêm rằng những người làm việc cho các lực lượng và cơ quan của Hoa Kỳ có cơ hội thoát khỏi quốc gia này bằng cách nộp đơn cho chương trình Thị thực nhập cư đặc biệt (SIV) – và nay một lần nữa được phép vào sân bay.
Những người nộp đơn SIV trước dây đã được thông báo không nên đến sân bay vào thứ Hai khi Hoa Kỳ cố gắng giải quyết các tồn đọng của người di tản và kiểm tra lại kỹ lưỡng để đảm bảo những người có hộ chiếu và thẻ xanh của Hoa Kỳ được lên máy bay rời Kabul trước ngày 31 tháng 8.
Lầu Năm Góc cho biết vào đầu ngày thứ Ba rằng 17 máy bay của quân đội Mỹ và quốc gia đối tác đã sơ tán khoảng 16.000 người khỏi Sân bay Quốc tế Harmid Karzai trong vòng 24 giờ trước đó, trong số đó thì chỉ dưới 11.000 người đã đuợc chuyển đi bằng Không quân Mỹ.
Nguồn tin cho biết điều đó đã tạo cơ hội để mở rộng việc sơ tán.
"Khung cửa đã mở rộng," họ nói. Các người có SIV cùng với gia đình trực hệ và bất kỳ ai có thể "trình bày rõ ràng một cách đáng tin cậy về mối liên hệ của họv" với chính phủ Mỹ giờ đây có thể ra đi, nguồn tin cho biết.
Nguồn tin cho biết, bất chấp việc nới lỏng các hạn chế, các cổng vào sân bay vẫn đóng.
"Nhưng những người đã có mặt tại phi trường hoặc bị kéo vào đó một cách riêng lẻ, thì lực lượng kiểm tra tại sân bay sẽ du di cho," họ nói.
Nguồn tin cho biết, khoảng 300 công dân Mỹ đã được đưa đến trong đêm và việc dàn xếp đã được phối hợp với Taliban. Tuy nhiên, việc đóng các cổng của sân bay làm giảm đáng kể số lượng người nộp đơn SIV để được di tản.
Nguồn tin cho biết, lực lượng an ninh Afghanistan tiếp tục sử dụng các phương tiện không chính thức để đưa đồng nghiệp và bạn bè của họ vào căn cứ. Họ nói: “Không biết chắc người Afghanistan đang đưa những ai vào, nhưng có vẻ như đó chỉ là những giọt nước nhỏ giọt ổn định."
Nguồn tin cũng cho biết không có tiến triển nào trong việc sơ tán nhân viên đại sứ quán làm việc tại địa phương, mặc dù kế hoạch đang được tiến hành.
Trong khi lượng người di tản tồn đọng đang được giảm bớt ở Kabul, căng thẳng đang xuất hiện ở những nơi khác trên các tuyến đường bộ dẫn họ dến những nơi tái định cư bên ngoài Afghanistan.
Một trong những điểm hạ cánh chính của người di tản là Căn cứ Không quân Ramstein khổng lồ của Mỹ ở Đức, ở đây đã đạt sức chứa 7.800 người sơ tán hôm thứ Hai.
Báo cáo đau buồn về các vụ hành quyết dân
Cuộc chạy đua sơ tán rầm rộ diễn ra trong bối cảnh "những báo cáo đáng sợ và khả tín" về các vụ hành quyết dân thường và những cấm đoán khắt khe đối với phụ nữ dưới thời Taliban ở Afghanistan, Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc Michelle Bachelet cho biết hôm thứ Ba.
Bachalet đã tưòng trình với Hội đồng Nhân quyền của LHQ ở Geneva về những vụ hành quyết các thường dân và các quân nhân công chức của chế độ cũ ở Afghanistan, cùng việc hạn chế quyền đi học của trẻ em gái, việc tuyển mộ binh lính trẻ em và các vụ đàn áp các cuộc biểu tình ôn hòa.
"Nhiều người hiện lo sợ sự trả thù của Taliban lên những người làm việc với chính phủ hoặc cộng đồng quốc tế; những người đã làm việc bênh vực cho nhân quyền và công lý; hoặc những người có lối sống và quan điểm được coi là đối lập với hệ tư tưởng của Taliban", Bachalet nói.
Các báo cáo nhận được về bạo lực của phiến quân Taliban hoàn toàn trái ngược với những đảm bảo của họ trước truyền thông quốc tế kể từ khi họ chiếm được thủ đô hơn một tuần trước.
Tường trình bởi Nick Paton Walsh,
Brad Lendon, Sheena McKenzie và Ivana Kottasová
----------