Chiến tranh Ukraine: Những người Nga bất tuân, lên tiếng về cuộc chiến tranh
Tác giả : Sarah Rainsford Nguồn: BBC Tiếng Việt Ngày đăng: 2022-05-24
Đối với người Ukraine, rõ ràng ngay từ đầu cuộc xâm lược của Nga, đây không phải là "hoạt động đặc biệt" để giải phóng vùng Donbas, như Vladimir Putin từng tuyên bố. Đó là cuộc chiến toàn diện.
Nhưng ở Nga, đó là tội hình sự nếu gọi như vậy.
Hàng chục người đã bị truy tố theo luật "tin tức giả", như đã biết. Họ phải đối mặt với mức án lên tới 15 năm sau song sắt vì thách thức cách tường thuật chính thức về cuộc xâm lược của Nga hoặc chỉ trích quân đội.
Đó là sự gia tăng đáng kể về kiểm duyệt ở Nga, nơi Vladimir Putin đã dành hai thập niên cầm quyền để loại bỏ các đối thủ, bóp nghẹt quyền tự do ngôn luận và bịt miệng truyền thông độc lập: một sự phá bỏ nền dân chủ đang gây ra những hậu quả tàn khốc ở Ukraine.
Vladimir Kara-Murza cố gắng cảnh báo về sự nguy hiểm. Trong một bài phát biểu tại Mỹ vào tháng 3, nhà hoạt động đối lập Nga đã chỉ trích các nhà lãnh đạo phương Tây vì đã liên tục tìm cách "nối lại" quan hệ với ông Putin, cho phép các quốc gia của họ hoạt động như thiên đường của tiền bẩn và ngoảnh mặt quay đi ngay cả khi nước Nga ngày càng trở nên kém tự do hơn.
"Cả thế giới đều thấy những gì chế độ Putin đang làm đối với Ukraine," ông Kara-Murza phát biểu trước Hạ viện bang Arizona, hai tuần sau cuộc chiến: "Vụ đánh bom các khu hộ sinh, bệnh viện và trường học. Tội ác chiến tranh. Đây là tội ác chiến tranh."
Nhưng ở Nga, việc thốt ra những lời như vậy bây giờ cũng là một tội tội hình sự.
Một tháng sau bài phát biểu của mình, ông Kara-Murza đã bị cảnh sát ở Moscow bắt và sau đó bị buộc tội "truyền bá thông tin sai lệch" về quân đội Nga. Ông ấy vẫn đang bị giam giữ. Điều luật mà ông bị cáo buộc vi phạm đã được thông qua vào tháng 3, ngay sau cuộc xâm lược.
Tuy nhiên, các công tố viên Ukraine đã ghi nhận hơn 11.000 người bị cáo buộc tội ác chiến tranh. Một người lính Nga đã thừa nhận trước tòa về việc bắn một thường dân. Và BBC đã thu thập bằng chứng của riêng mình, bao gồm cả đoạn phim CCTV về vụ bắn chết hai dân thường của lực lượng Nga. 
---------------
Khi Nga xâm lược Ukraine, nhiều gia đình đã chạy trốn khỏi Kyiv để đến những ngôi làng gần đó, vì nghĩ rằng họ sẽ an toàn hơn khi ở xa thủ đô. Thay vào đó, họ dành hàng tuần trời thu mình trong những căn hầm lạnh lẽo khi binh lính chiếm đóng lái xe tăng vào sân của họ và đào chiến hào trong các luống rau của họ.
Sau khi người Nga rút đi, vào tháng 4, người già trong làng nói rằng thi thể của 13 cư dân đã được tìm thấy ở đây.
"Họ bị trói tay ra sau lưng và bị bắn vào đầu," Anatoliy Kibukevych nói. Sau đó, ông ấy đặt tên cho tên từng nạn nhân.
Con đường chính - tuyến đường mà xe tăng Nga đi qua để chiếm Kyiv - được lót bằng đống đổ nát của những ngôi nhà: những đống gạch bị cháy xém. Những lời cầu xin viết bằng sơn với nội dung "Trẻ em!" hoặc "Người dân!" trên các cổng vườn đã bị đạn xuyên qua.


Những lời cầu xin bằng sơn ở Andriivka: "Người dân sống ở đây" (trái) và "Người dân sống ở đây - có trẻ em"
"Sự thật là kẻ thù chính của chế độ," Evgenia Kara-Murza, vợ của Vladimir, người đã phải sống ở Washington DC vì lý do an toàn, nói. "Đó là lý do tại sao tôi tin rằng chế độ này đang sử dụng luật này để nghiền nát tất cả những người bất đồng chính kiến ở Nga và hù dọa mọi người phải im lặng,"
"Tôi chắc chắn rằng Vladimir nhận ra rủi ro là rất cao. Những rủi ro chưa bao giờ là thấp đối với ông ấy", bà nói, với lời nhắc nhở rằng người chồng là nhà hoạt động của bà đã bị đầu độc hai lần trong quá khứ và suýt chết.
Nhưng ông ấy vẫn tiếp tục quay trở lại Nga và lên tiếng.
"Ông ấy tin rằng sẽ có lúc bạn không thể sợ hãi nữa và cần phải cho người khác thấy rằng họ cũng không nên như vậy."
---------- 
Khi cuộc chiến ở Ukraine bắt đầu, Lilia Yapparova cảm thấy buộc phải viết về nó.
"Tôi không thể ngủ được, vì mọi người bắt đầu chết... và tôi cần phải ở đó", cô ấy nói với tôi ở Kyiv, nơi cô là phóng viên Nga duy nhất ở các khu vực do Ukraine kiểm soát.
Hiện chỉ có ba người - tất cả đều là phụ nữ từ các hãng truyền thông độc lập. Đó là một đội ngũ nhỏ bé so với các phóng viên truyền hình nhà nước Nga, những người sải bước qua miền đông Ukraine trong trang phục quân sự, trên cánh tay áo của họ có những miếng vá chữ "Z" để biểu lộ ủng hộ binh lính Nga, nói về "quá trình biến đổi" và "giải phóng" các thành phố như Mariupol.
Cô Yapparova muốn phá bỏ bức tường tuyên truyền vững chắc đó.
"Điều duy nhất quan trọng đối với tôi ngay lúc này là chiến tranh chấm dứt và những người từ Nga có thể nhìn thấy điều gì đang thực sự diễn ra," cô nói.
Meduza, trang tin tức mà cô Yapparova viết bài, đã bị cấm ở Nga, giống như hầu hết các hãng tin độc lập. Các nhà báo và phương tiện truyền thông đã bị dán nhãn là "đặc vụ nước ngoài" trong khi Facebook và các phương tiện truyền thông xã hội khác bị chặn.
Trong khi đó, các kênh truyền hình nhà nước đều chuyển sang đưa tin tường tận về "hoạt động đặc biệt" của Nga.
"Hiện tại chúng tôi đã thua trong cuộc chiến với tuyên truyền," cô Yapparova thừa nhận.
Và bây giờ cô ấy biết rằng mỗi chữ cô ấy viết từ Ukraine - những câu chuyện có thật về vụ bắn thường dân, những ngôi mộ tập thể, sự tàn phá khủng khiếp - đang khiến cô ấy có nguy cơ bị truy tố vì "tin giả".
"Tôi đã sẵn sàng cho điều đó. Tôi không che mắt mình," nữ nhà báo nói.
"Đôi khi nó thật đau đớn để viết ra vì tôi không thể che giấu sự thật, nhưng tôi sẽ phải ngồi tù vì điều đó không? Bất cứ điều gì có thể xảy ra."
 -------------
Đối với Michael Nacke, mối nguy hiểm là có thật.
Nhà báo trẻ đã rời nước Nga trước chiến tranh, thoát khỏi một môi trường ngày càng trở nên hà khắc.
Anh bây giờ là một người đàn ông bị truy nã vì đã nói sự thật.
"Tôi sử dụng từ 'chiến tranh' thay vì" hoạt động đặc biệt'," anh nói về "tội hình sự" của mình như các nhà điều tra Nga đặt ra trong một tuyên bố dài 91 trang. "Không quan trọng là họ dùng luật nào để chống lại bạn, nó chỉ nhằm khiến bạn ngậm miệng."
Việc truy tố dựa trên loạt video trên kênh YouTube của anh, trong đó anh ấy thảo luận xe tăng Nga bắn vào một nhà máy điện hạt nhân ở Zaporizhzhia như thế nào. Vụ việc bị lên án rộng rãi, kể cả tại một phiên họp khẩn cấp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, Moscow tuyên bố các lực lượng Ukraine đã tự phóng hỏa, do đó tại Nga việc đưa bất kỳ tin gì khác là bất hợp pháp.
"Một điều mà tôi hiểu sau việc này là công việc tôi làm thực sự quan trọng," Nacke nói về vụ án hình sự chống lại mình. "Tôi đã từng tự hỏi mình: 'Liệu công việc của tôi có hiệu quả để ngăn chặn chiến tranh không?' Bây giờ tôi thấy nó có ý nghĩa."
Rủi ro và hậu quả của cuộc chiến này còn nặng nề hơn rất nhiều đối với người Ukraine.
"Chúng tôi đã phải trải qua rất nhiều điều. Sợ hãi và kinh hoàng", Alina Petrovna nói với tôi, khi con trai bà đóng tấm bạt che phủ lên các lỗ thủng trên mái nhà của họ do sóng xung kích của trận pháo kích dữ dội gây ra. Người phụ nữ lớn tuổi này đã phải sống 29 ngày trong hầm chứa rau sau khi quân đội Nga đánh chiếm làng của bà. Bà vô cùng sợ hãi.


Một nhóm từ LHQ phỏng vấn cư dân tại Andriivka khi họ thu thập lời khai về tội ác chiến tranh bị cáo buộc
Có những lỗ thủng do đạn bắn để lại trên cánh cửa khi binh lính đến cướp bóc.
"Hãy để người dân Nga đến và chứng kiến những gì họ đã làm với chúng tôi!" Bà nói với những giọt nước mắt tràn đầy sự giận dữ. "Sợ hãi và kinh hoàng," bà nhắc lại.
Nhưng hầu hết ở Nga sẽ không bao giờ nghe về những đau khổ như vậy. Bởi vì Vladimir Putin không chỉ phát động cuộc chiến với nước láng giềng của Nga mà còn tuyên chiến với sự thật.
------------
Nhà ngoại giao Nga ở Geneva từ chức vì phản đối chiến tranh Ukraine
Tác giả : Flora Drury Nguồn: BBC Tiếng Việt Ngày đăng: 2022-05-24


Nhà ngoại giao Boris Bondarev
Một nhà ngoại giao Nga đã từ chức để phản đối cuộc chiến "đẫm máu, ngu ngốc" "do Putin phát động chống lại Ukraine".
Boris Bondarev, theo hồ sơ trên LinkedIn, đã từng công tác tại Phái bộ Nga tại Liên Hiệp Quốc ở Geneva, Thụy Sỹ nói với BBC rằng ông biết quyết định lên tiếng của mình có thể đồng nghĩa với việc Điện Kremlin coi ông là kẻ phản bội.
Nhưng ông vẫn giữ nguyên tuyên bố, trong đó mô tả cuộc chiến là "tội ác chống lại người dân Ukraine" và "người dân Nga".
Moscow chưa đưa ra bình luận về việc này.
Nga đã thẳng tay đàn áp những ai chỉ trích hoặc đi ngược lại những cách tường thuật chính thức về cuộc chiến, mà Nga chỉ coi là "một hoạt động quân sự đặc biệt".
Trong lá thư được đăng trên mạng xã hội và gửi tới các đồng nghiệp ngoại giao, ông Bondarev giải thích rằng ông đã chọn kết thúc sự nghiệp 20 năm phục vụ vì ông không thể "tiếp tục tham gia vào trò lố bịch đẫm máu, ngu ngốc và hoàn toàn không cần thiết này".
"Người nào vạch ra cuộc chiến này chỉ muốn một điều duy nhất - nắm quyền mãi mãi", ông Bondarev viết.
"Để đạt được điều đó, họ sẵn sàng hy sinh nhiều mạng sống. Hàng nghìn người Nga và Ukraine đã chết chỉ vì điều này."
Lá thư cũng không do dự cáo buộc cơ quan cũ của ông, rằng Bộ Ngoại giao Nga quan tâm đến "sự dối trá và thù hận" hơn là ngoại giao.
 --------------
Phân tích của Steve Rosenberg, Biên tập viên Nga của BBC News
Khi được gửi đi, lá đơn từ chức mang tính phê phán kịch liệt.
Nhà ngoại giao Boris Bondarev đã không do dự chỉ trích Tổng thống Putin, Ngoại trưởng Lavrov và cuộc tấn công của Nga ở Ukraine.
"Chiến tranh xâm lược... tội ác nghiêm trọng nhất... hiếu chiến, dối trá và hận thù..."
Thật hiếm khi nghe những lời như vậy từ một quan chức Nga. Trong ba tháng kể từ khi Vladimir Putin phát động điều mà ông vẫn gọi là "hoạt động quân sự đặc biệt" ở Ukraine (mà hầu hết thế giới gọi là chiến tranh của Nga), có rất ít dấu hiệu cho thấy sự bất đồng công khai trong các thể chế nhà nước Nga.
Các nhà chức trách Nga có lúng túng? Chắc chắn rồi. Họ muốn làm rõ rằng bộ máy nhà nước ở đây hoàn toàn đứng sau quyết định xâm lược Ukraine của Tổng thống Putin.
Nhưng một lá đơn từ chức không có nghĩa là nhiều người khác sẽ làm theo. Ông Bondarev thừa nhận với tôi rằng ông ấy thuộc nhóm thiểu số. Ông ấy tin rằng, hiện tại, hầu hết các quan chức trong Bộ Ngoại giao Nga đều ủng hộ đường lối chính thức và ủng hộ 'hoạt động đặc biệt' của Điện Kremlin.
 ---------------
Trao đổi với BBC, ông Bondarev nói rằng ông "không thấy bất kỳ giải pháp thay thế nào" ngoài việc từ chức: "Tôi không nghĩ rằng việc này sẽ thay đổi nhiều, thành thật mà nói, nhưng tôi nghĩ nó có thể là một viên gạch nhỏ vào bức tường lớn hơn mà cuối cùng sẽ được xây dựng. Tôi hy vọng như vậy. "
Ông Bondarev tiết lộ rằng cuộc xâm lược ban đầu đã được các đồng nghiệp ngoại giao của ông ghi nhận với "niềm hạnh phúc, vui sướng, hưng phấn" vì thực tế là Nga đã "thực hiện một số bước đi quyết liệt".
"Bây giờ họ ít hài lòng hơn với điều đó, bởi vì chúng tôi đang đối mặt với một số vấn đề, trước hết là với nền kinh tế. Nhưng tôi không thấy rằng nhiều người trong số họ sẽ hối cải và thay đổi quan điểm của mình."
"Họ có thể trở nên ít quyết liệt hơn một chút, ít hung hăng hơn một chút. Nhưng sẽ không hòa bình", ông nói.
Tuy nhiên, ông Bondarev viết trong bức thư ngỏ của mình rằng ông "chưa bao giờ xấu hổ về đất nước của mình đến vậy" như vào ngày 24/02, khi cuộc xâm lược bắt đầu.
Không rõ liệu ông Bondarev có phải là nhà ngoại giao đầu tiên từ chức không, mặc dù chưa có ai khác lên tiếng công khai.
Ông Bondarev không ảo tưởng rằng Moscow giờ đây sẽ coi ông là kẻ phản bội, nhưng lưu ý rằng ông không "làm bất cứ điều gì bất hợp pháp".
"Tôi chỉ từ chức và nói lên suy nghĩ của mình. Nhưng tôi nghĩ tất nhiên tôi phải quan tâm đến sự an toàn của mình.", ông cho biết.
----------